Menu
X

Hərf əsasında Axtarışın


Xərçəng, insanoğlunun yaranmasından bəri böyük çətinlik ağrılara səbəb olan, çox vaxt çarəsizlik duyğusu psixoloji çöküntünün yoldaşlıq etdiyi bir sağlamlıq problemidir. Erkən diaqnoz müalicənin böyük əhəmiyyət daşıdığı bu xəstəlikdə ağrı, bəzən xəstənin həkimə ilk müraciət səbəbi ikən çoxu zaman da xəstəliyininseyri əsnasında baş etmək məcburiyyətində qaldığı, müalicəsini həyati fəaliyyətlərini maneə törədə ölçülərə vara bilən bir problemdir. Ağrı müalicəsinin ənəhəmiyyətli ünsürlərindən biri olan multidisipliner yanaşma; yəni tibbin müxtəlif növlərindən həkimlərin ortaq çalışması, xərçəng müalicəsində (Algoloji, onkoloji,cərrahiyyə, radiologiya, psixiatriya, psixologiya, ailə həkimliyi) kritik əhəmiyyətə malikdir. Bu şəkildə xəstəliyin yaxşılaşdırılmasına istiqamətli müalicə davamedərkən, xəstənin həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi mümkün olur.

Müxtəlif xərçəng tiplərində ortaya çıxan ağrı müxtəlif səbəblərə bağlıdır. Bu, xərçəngin tipinə, mərhələsinə xəstənin ağrı eşiyinə görə dəyişər. Xərçəngə ortayaçıxan ağrının şiddəti ümumiyyətlə orta ila şiddətli arasında dəyişir. Hər xəstənin ağrısı özünə məxsusudur. Bu səbəblə hər xəstə üçün xüsusi bir müalicə sxemiyaradılmalıdır.

Xərçəngə ağrı başlıca üç səbəbə bağlıdır:

  •      Şişə bağlı səbəblər (% 77)
  •      Xərçəng müalicəsi zamanı tətbiq olunan cərrahı, kemoterapi, radyoterapi kimi üsullar (% 19)
  •      Xərçəng xarici səbəblər (4%)


Xərçəngə ağrı bu vəziyyətlərə bağlı olaraq inkişaf edə bilər:

  •      Qan damarlarında tıxanmağa bağlı dövran pozuqluğu
  •      Metastazlara bağlı olaraq sümük qırıqları
  •      infeksiya
  •      Iltihab (iltihab)
  •      Şişin sinirlərə basqı etməsi
  •      İçi boş orqanların (məsələn bağırsaqlar) və ya müxtəlif kanalların (məsələn öd kanalları) tıxanması


Xərçəngə ağrı sıxlığı

Işlər irəliləmiş xərçəngli xəstələrin% 90ının mərhələsi olursa olsun bütün xərçəngli xəstələrin isə 30% -nin ağrıdan yakındıklarını göstərmişdir. Xərçəng ağrısıçəkən xəstələrin% 50i kifayət qədər ağrı müalicəsi ala bilmir.

Xərçəngdən qaynaqlanan ən tez ağrı sümük metastaz ağrısıdır. Sümük metastaz olan xərçəng xəstələrinin% 60-80 qədəri ağrı çəkir. İkinci sıklıktaki xərçəng ağrısıisə şişlərin sinirlərə ya da orqanlara təzyiq etməsindən qaynaqlanan ağrılardır. Sinir toxumalarına qonşu olan şişlər ümumiyyətlə ən çox ağrıya səbəb olantümörlerdir. Xərçənglə bağlı ən tez üçüncü ağrı isə kemoterapi, radyoterapi ya da cərrahi müdaxiləyə bağlı ağrıdır.

Xərçəng ağrısı bədənin müxtəlif bölgələrində meydana gələ bilər. Bir işdə xəstələrin% 80-indən çoxunda iki dəyişik bölgədə 30% -dən çoxunda üç dəyişikbölgədə ağrı olduğu müəyyən olunmuşdur.

Xroniki ağrı həkimlər tərəfindən təsirli bir şəkildə müalicə edilməsi lazım olan bir vəziyyətdir. Bu tip ağrı insanın həyatını müxtəlif istiqamətlərdən təsir edər. Fərdinşəxsiyyətini, qabiliyyətlərini həyat keyfiyyətini dəyişdirər.

Xroniki ağrı davamlı atılam ağrısı (breakthrough pain) şəklində iki tipdir. Atılam ağrısı xəstənin nizamlı olaraq ağrı kəsici dərmanlarını almasına baxmayaraqortaya çıxan qısa davamlı şiddətli ağrı alevlenmeleridir. Ümumiyyətlə ani başlayır bir neçə dəqiqə ilə bir neçə saat arasında sonlanır. Bir çox xəstə gün içində bir çox atılam ağrısı hücumu ilə qarşılaşır.

Atılam ağrısı xərçəngdən və ya xərçəng müalicəsindən qaynaqlana və ya müəyyən bir fəaliyyət əsnasında ortaya çıxa bilər (getmə, geyinmə, öskürmə kimi). Ancaqbəzən gözlənilməz bir anda diqqətə çarpan bir səbəb yoxkən meydana gələ bilər. Atılam ağrısı ümumiyyətlə davamlı istifadə ağrı kəsici dərmanlardan daha teztəsirini göstərən güclü, qısa təsirli ağrı kəsicilərlə müalicə edilir.
Xərçəngli xəstələrdə Ağrı Təsnifatı

Akut xərçəng ağrıları: Xərçəng hüceyrələrinin sürətlə çoxalaraq sağlam toxumaları zəbt etməsi nəticəsində ortaya çıxar. Xəstəliyin həm başında həm irəlidövrlərində müşahidə edilə bilər. Xüsusilə döş, prostat, yumurtalıq son bağırsaq (rektum) xərçənglərində ağrı, erkən dövr bulgusudur.

Xərçəngin irəli dövrlərində isə; məsələn, şişin sümüyü məhv etməsi nəticəsində onurğa omba qırıqları və ya bağırsağın tümörle tıxanması nəticəsində kəskin ağrıortaya çıxa bilər.

Kəskin ağrı ayrıca xərçəng müalicəsinə (məsələn cərrahı, şüa müalicəsi, kemoterapi) bağlı olaraq da müşahidə edilə bilər.

Xroniki xərçəng ağrısı: Ağrıya yol açan mexanizmlər arasında linfa (akkan) yollarının damarların tıxanması, toxuma harabiyeti (sağlam toxumalarda şişmə iltihabi reaksiyalar) sayıla bilər. Xəstələrin 75% -də xroniki ağrı müşahidə olunur. Xroniki ağrı növləri bunlardır:

Sümük toxumaların istilasına bağlı ağrılar: SÜREĞEN ağrıların ən sıx rast gəlinən səbəbi sümüklərin xərçəng hüceyrələri tərəfindən istilasının. Ümumiyyətlə məmə,prostat, tiroid, ağciyər böyrək şişlərində müşahidə olunur. Ağrı davamlı olub gecələri hərəkətlə artar. Xəstələr küt, sızlayıcı və ya dərin, bıçaq batması, batmatipində ağrılardan şikayətlənər. Əzələ sıxılmasına bağlı olaraq sıxılma çəkilmə, kramp tərzində ağrılar da ortaya çıxa bilər. Sümük sintigrafisi erkən diaqnoz çoxqiymətlidir.

Sinirlərin onurğa istilasına bağlı ağrılar: Sinir toxumalarının xərçəngli hüceyrələr tərəfindən istilası nəticəsində ortaya çıxan bu tip ağrıların müalicəsi olduqcagücdür. Ağrı davamlı yanıcı və ya aralıq bıçaq batması şəklindədir. Əlaqədar bölgədə keylik, tingling, əzələ gücü itkisi kimi əlamətlər ortaya çıxar.

Onurğa istilası nəticəsində qollarda qıçlarda gücsüzlük, iflic, sidik və ya nəcis tuta bilməmə kimi şikayətlər müşahidə edilə bilər.

İçi boş və ya sərt orqanların içindəki yolların xərçəngli hüceyrələrlə istilasına bağlı ağrılar: Mədə, bağırsaq kimi içi boş orqanların və ya qaraciyərdəki öd yollarınınxərçəngli hüceyrələrlə tıxanması nəticəsində çox şiddətli ağrılar ortaya çıxar.

Xoruldama nədir?

Xoruldama, üst tənəffüs yollarındakı yumşaq toxumaların, kiçik dil və bademciğin yuxu əsnasında boşalması nəticəsində hava yolunu daraltmasıyla meydana gəlir. Bu toxumaların, hava yolunun daralması nəticəsində nəfəs alıb verərkən titremesiyle xoruldama səsi meydana gələr. Xoruldama Şiddəti, tənəffüs yolunun nə qədər daraldığına bağlı olaraq dəyişir.

Normalda yetkin insanların yarıya yaxınlığında zaman zaman xoruldama görülməkdədir. Orta olaraq hər 5 adamdan birində isə davamlı xoruldama vardır. Kişilərdə qadınlara nisbətlə daha tez görülməklə birlikdə qadınlarda da görülür.

Xoruldama səbəbləri: Horlamaların böyük bir qisimi çox kilodan kaynaklanmakta və çox kiloların verilməsi də böyük nisbətdə azalır. Köklüyün xaricində, tənəffüs yollarındakı problemlər də xoruldamaya niyə ola bilməkdədir. Yaş irəlilədikcə Xoruldama görülmə sıxlığı və şiddəti artar.

Xoruldama, adamın ailə həyatını da ciddi bir şəkildə təsir edər. Xoruldayan adam, lağ mövzusu ola bilər, digər fərdlər tərəfindən yuxusuz qalmalarının məsulu olaraq göstərilə bilər.

Bunun yanında Xoruldama, adamın sağlamlığını və həyat keyfiyyətini də ciddi şəkildə təsir edə bilər. Kişi gecələri kifayət qədər dinlenemediği üçün gündüz yuxulu olur. Xoruldayan kəslərdə, yüksək təzyiq daha sıx görülər.

Xoruldama əsl təhlükəli olan şəkli, yuxu apnesi (Yuxu əsnasında nəfəsin kəsilməsi) şəklində olanıdır. Bu şəkildə Xoruldama ibarət kəslər, Horlamadan sonra bir müddət nəfəssiz qalmaqdadır. 10 saniyənin üzərindəki təkrarlı nəfəssiz etmələr həyatı təhlükəyə gətirməkdədir.

Xoruldama, xoruldayan adamda gündüz yuxusuzluq, diqqət dağınıqlığı, əldən düşmüşlük, avtomobil istifadə edərkən və çalışarkən mürgüləmə, kimi problemlərə səbəb ola bilər. Xoruldama zamanla yüksək təzyiq və ürək xəstəlikləri kimi narahatlıqlara da gətirib çıxarmaqdadır.

Xoruldama Müalicəsi: Xoruldama bir çox növü müalicə edilə bilməkdədir. Bu səbəblə, Xoruldayan adamın bunu laqeyd etmədən bir həkimə danışması faydalı olacaq. Bununla birlikdə, adamın kəndində və həyat tərzində edəcəyi bəzi dəyişikliklər xoruldamaya son verməsinə kömək olacaq. Əvvəlcə Xoruldayan kəslər, çox kiloları varsa çox kilolarını verməyə çalışmalı, ağır qidalar istehlak etməmək, spirt istifadə etməməyə, idman etməyə və həddindən artıq yorulmamaya diqqət etməlidir. Ayrıca, kürək üstü yatmaq yerinə yana yatmağı seçməlidirlər. Xoruldama Yastığı hava yolunu açıq tutmağa və toxumaların titrəməsini önləməyə köməkçi olduğu üçün xoruldama şikayətlərini azaltmağa köməkçi ola bilər. Xoruldama Cihazı adıyla xoruldama şikayətlərini azaltmağa istiqamətli müxtəlif məhsullar də vardır.

Yara Baxımı

· Yaranı təmiz və quru saxlayın. Edilən bandaj, ıslanmadığı müddətcə 48 saat çıxarmayın.

· Əgər yara qanaması olursa bandaj üzərinə bir neçə dəqiqə müddət ilə möhkəmcə bastırınız. 15 dəqiqə içərisində qanama dayanmazsa, həkiminizə məsləhətləşin.

· Oturduğunuz zamanlarda bədənin yaralı olan qisiminin qabarıqlığı önləmək məqsədi ilə yüksəkdə, yastıq üzərində saxlayın.

48 saat sonra

· Bint yavaş şəkildə açın; bəzi yapışıqlıqlar ola bilər.

· Yaranı su və sabun ilə yuyaraq qurumuş qanları təmizləyin.

· Ləyəndə yuyunmadan əvvəl duş almağı üstün edin.

· Yaranı yavaşca qurulayın.

· Yaranı təmizlədikdən sonra təmiz sarğı ilə bağlayın.

· Tikişlər alınana qədər yaranı təmiz sarğı ilə bağlayın. Əgər, çirklənər, islanar və ya çıxarsa yenisi ilə dəyişdirin.

Həkiminizə qətiliklə məsləhətləşin

· Yara bölgəsində ağrı, qabarıqlıq və istilik olsa,

· Yara ətrafında qırmızı xəttlər,

· Yara yerindən iltihab akıyorsa,

· Atəş olsa.

Tikişlərin alınması

· Göstərilən gündə dikişlerinin alınacaq.

· Tikiş alınması həkiminiz və ya ona məsləhətləşərək yönlendirileceğiniz digər bir sağlamlıq işçisi tərəfindən alına bilər.

· Göstərilən zamanda tikişlərin alınması yaxşılaşma baxımından əhəmiyyətlidir.

Yay aylarında xəstəxanaların görünüşü mövsümə bağlı xəstəliklər və qəzalar səbəbiylə fərqliləşir. Xüsusilə işləyən seqmentin, tələbələr həyəcanla gözlədikləri tətil dövründə yaz xəstəlikləri və xəsarət artır. Yol qəzaları başda olmaq üzrə idman edilərkən ibarət qırıqlar, günəş yanıqları, yüksəkdən düşmə və infeksiya xəstəlikləri səbəbiylə xəstəxanalara müraciətlərin artmaqdadır.

Yayda, qırıq çıxıq nisbəti yüzdə 20-dən 70-ə çıxır

Hər mövsümdə rast gəlinən yol qəzaları, yaz aylarında əhəmiyyətli sayda artım göstərir. Trafik yaralanmaları da buna bağlı olaraq çoxalır. Qışda ortopediya klinikalarına şikayəti yüzdə 20ini meydana gətirən yol qəzalarına bağlı qırıq çıxıq hadisələrinin yazın yüzdə 70ə çatdığına diqqət çəkilir. Yayda tətilə çıxan insanların uzun müddət vasitə istifadə etdiklərini və isti səbəbiylə konsantrasyonlarını itirdiklərini ifadə edilir və qəza riskinin arttğı vurğulanır. Yayda ortopediya kliniklerinin yol qəzaları üzündən çöhrəsi dəyişməkdədir. Qəzalarda baş zədəsi keçirən qolları qıçları qırılan insanlar üzündən digər əməliyyatlar ikinci plana düşür. Qəzalarda ölümlərin yanında ciddi orqan yaralanması gündəmə gəlir. Kafa və qarın zədələr, qabırğa qırıqları, ağciyər zədələnilməsi sıxlıqla görülür. Yaralı bu zədələrdən xilas qol və qıçlarda meydana gələn birdən çox qırıq üzündən aylarla xəstəxanada qalır. İflic meydana gələ bilir.

Trafik qəzalarında ilk yardım çox əhəmiyyətli

Trafik qəzalarında yaralananların yüzdə 50’sinin xəstəxanaya çatmadan öldüyü xatırladılır. Şüurlu ilk yardım yaşam qurtara bilməkdədir. Şüurlu olmayan şəxslər, yaralıya dokunmamalı. Yaralının kürəyi, boynu ağrıyır və kıpırdayamıyorsa iflic ola biləcəyi üçün çox diqqətli bir şəkildə ədyal, ya da brandaya alınmalı. Boyun və belin hər iki yanına çanta, qum torbası kimi əşyalar qoyularaq sarsılmaması təmin edilməli. Ən qısa müddətdə xəstəxanaya ulaştırılmalı.

Yay idmanları da yaralanma səbəbi

Tətil, il boyunca idman etməyən bir çox insan üçün tenisten, yamac paraşütüne qədər müxtəlif idmanların denenmesini fürsət verir. Bədən vərdiş olmadığı üçün, iki həftəlik bir tətil müddəti içində həddindən artıq idman etmək də fərqli sağlamlıq problemlərinin meydana gəlməsinə səbəb olur. 40 yaşını aşmış, siqaret istifadə edən, idman vərdişi olmayan kişilərdə ən çox tennis oynayarkən topuğun bütün yükünü daşıyan “Əsl tendonu” nun itdiyinə işarə edilir. Siqaret çəkənlərdə, spirt istifadə tendonlarda və əzələlərdə daha tez cırılma olduğu bilinir. Buna görə antremansız kəslərin özlərini həddindən artıq zorlamaması lazımdır.

İlk yardım çox əhəmiyyətli

Sahildəki xəsarət və boğulmaları da yaza xas risklər arasında. Dənizin dayaz olduğu yerlərdə suya atlanılmaması təklif edilir. Boyun və onurğa kırıklarının və buna bağlı iflic və ölümlərin meydana gələ biləcəyi xatırladılır və sahildəki yaralanmalarla əlaqədar alınacaq tədbirlər belə sıralanır:

Dəniz və hovuzda meydana gələn boğulmalarda çox sadə tədbirlərlə həyat qurtarıla bilər.

Mədədə maye yığılmış olacağı üçün adamı yan çevirib, dilini çölə çəkmək lazımdır.

Boğulan birinə dərhal müdaxilə edərək ağızdan ağıza tənəffüs etdirilməlidir.

Şüuru açıqdırsa qol və qıçlarını oynadıb oynatamadığı sorulmalı və heç kıpırdatılmadan bir xəstəxanaya transferi təmin edilməlidir.

Çirkli hovuzlar infeksiya qaynağı

Tətil dövründə kəslərin seçimlərinə bağlı potensial təhlükələr yanında, mövsümün təbiətindən gələn təhlükələr də əhəmiyyət daşıyır.

Yazın təcili xidmətə edilən müraciət səbəbləri arasında yol qəzaları və zədələrin yanında; günəş yanıklarının, həzm sistemi xəstəliklərinin və uşaqlarda virus infeksiyaların da mühüm yer tutur. Günəş altında qorunmasız uzun müddət qalmaq dəri yanıqlarına və təzyiq düşməsinə gətirib çıxarır. Xüsusilə yaşlılar bundan mənfi təsirlənir. Uşaqların və yaşlıların yazın ortaya çıxan infeksiya xəstəliklərindən çox daha tez təsirləndiyini və xəstəxanaya şikayətləri geciktirilmemesi lazım olduğu deyilir. Yazın bürkülü istilərində sərinləmək üçün tercih edilen yerlərin başında gələn hovuzlar, lazımlı diqqət göstərilmədiyi zaman təhlükə qaynağı ola bilir. Buna görə infeksiya riski böyük. Hovuzu seçənlər, həm öz hijyenlerine, həm də başkalarınınkine diqqət etmək vəziyyətində. Təmizliyə diqqət göstərilməyən hovuzlar üzündən xüsusilə qadınlarda sidik infeksiyalar daha sıx görülür. Islak çimərlik geyimiylə günəş vannası qəbul etmək də bu riski artıran əhəmiyyətli bir faktor. Qulaq iltihabları, ıslak zeminler bulaşabilecek göbələk xəstəlikləri də hovuza girənlər üçün bir risk.

Təkliflər

Açıqda satılan yeməkləri qətiliklə alıb yeməyin. Qablı suyu seçim edin.

Açıq satılan suyu kaynatmadan içməyin.

Balıq, toyuq, krem, mayonez, qabıqlı dəniz məhsulları, süd və süd məhsullarının çox tez pozulduğunu unutmayın.

Uyğun mühitdə gizlənməyə dondurmalar dərhal pozular və bakteriyaların törəməsi üçün uyğun zəmin yaradır. Dondurmanı etibar etdiyiniz yerdən satın alın. Bu məhsulların son istifadə tarixinə diqqət yetirin.

Əger uşağınız risk altındadırsa və ya eşitmə itkisi olduğundan şübhələnirsinizsə, odyolojik qiymətləndirmələrə geciktirmeyin

Yenidoğulmuşların işitmenin test edilmƏsi mümkündürmü?

Eşitmə itkisi, gözlə görülən qüsuru olan uşaqlardan daha çox sayda uşağı təsir etməkdədir. Eşitmə itkisi, ciddi olaraq uşağın inkişafını yavaşıtmaq. Bu səbəblə erkən diaqnozu, uşağın həyat keyfiyyəti və gələcəyi baxımından çox böyük əhəmiyyət daşımaqdadır.

Yenidoğan körpələrin eşitmə daraması yalnız bir neçə dəqiqəni alır. Test əsnasında körpə, bir ardıcıl yumşaq klik səsi dinlər, bu sırada qulağın davranımı obyektiv olaraq qiymətləndirilir.

Eşitmə bir ardıcıl zəncirləmə inkişaf edən hadisəyə bağlıdır. Səs qulaq pərdəsinə çatar və vibrasiya, iç qulağa köçürülər. Daxili qulaq səsi meydana gətirən titrəyişləri, sinir atılımlarına çevirən hüceyrələrə köçürər. Minlərlə sinir, səs siqnalını beynin alt səviyyəsinə daşıyar. Burada siqnalın xüsusiyyətləri, səs olaraq qəbul edilər.

Əgər səslər doğru olaraq algılanırsa, biz də səslərin nə mənanı verdiyini anlamış olarıq.

Yenidoğanlarda otoakustik emisyon dediyimiz eşitmənin obyektiv ölçülməsi tətbiq oluna bilər. Əgər emisyon gözlenirse, iç qulağa qədər olan qisimin normal olduğu deyilə bilər.

Ancaq otoakustik emsiyonun varlığı, səsləri eşitdiyinizi və ya anladığınızı isbatlamaz. Yenə də yaxşı bir başlanğıcdır. Diqqət yetirilməsi lazım olan mövzu, risk altındakı körpələrin tək bir testlə değerlendirilmemesidir.

Risk altındakı körpə nə dəməktir?

Bəzi Yenidoğulmuşların və uşaqlar eşitmə itkisi baxımından risk altında qəbul edilərlər. Yəni bu körpə və uşaqlarda, digər uşaqlara görə daha çox eşitmə itkisinə rast gəlinməsi ehtimalı vardır.

Eşitmə itkisi olan Yenidoğulmuşların və uşaqları mümkün qədər erkən diaqnoz etmək, uyğun müalicə və tədbirlər baxımından çox əhəmiyyətlidir.

Risk faktorlarından bir və ya bir neçəsi körpənizdə mövcudsa, ilk üç ayda eşitmə testi edilməlidir. Körpənizin və ya uşağınızın eşitmə itkisi hansı yaşda farkedilirse edilsin eşitmə testi edilə bilər.

Risk altındakı körpəniz və ya uşağınız ilk testi keçsə belə, gecikmiş eşitmə itkisi başlanğıcını tutmaq üçün, eşitmə testləriylə təqib edilməlidir.

Risk faktorları:

1. Ailədə irsi, uşaqlıqda başlayan eşitmə itkisi hekayəsi.

2. Ananın hamiləliyi əsnasında keçirilən qızılca, sifilis, toksoplasma və CMG (cytomegalovirus) kimi infeksiyalar.

3. Körpənin üz və kəlləsində, qulaq seyvanı və qulaq kanalında inkişaf anormallıqlar.

4. 1500 qramdan daha aşağı doğum kilosu olan körpələr.

5. Qandakı sarılıq dəyərlərinin qan dəyişməsi tələb edəcək qədər yüksəlməsi.

6. Doğuşdan sonraki ilk dəqiqədə 0-4 və ya 5.dakikada 0-6’lık apgar hesabı.

7. 5 gündən artıq ağciyər tənəffüs maşınına bağlı qalmaq.

8. Bakterial menenjit keçirmək.

9. Sidik çıxarıcılarla birlikdə istifadə aminoglycocideli antibiotiklər (gentamisin, streptomisin kimi) də daxil olmaq üzrə digər ototoksik dərmanlar.

10. Bir sindromu düşündürəcək digər tapıntılarla birlikdə eşitmə zərər.

11. Tip II nörofibromatosis və nörodejeneratif narahatlıqlar.

12. Östaki balonu funksiyasını təsir anatomik deformiteler.

13. Təkrarlanan və ya israrlı davam edən effüzyonlu otit.

14. Şüur itkisi və ya kəlləsində çatlakla birlikdə görülən baş zədəsi.

15. Ailənin uşaqda eşitmə, danışma, dil və / və ya inkişafında gerilik fərqinə varması.

Yüksək təzyiq ya da hipertansiyon, həddindən artıq yüksək təzyiq deməkdir. Normal qan təzyiqi dəyərləri fərddən fərdə dəyişənlik göstərməklə birlikdə, sırasıyla sistolik üçün ən çox 130 mm Hg, diastolik üçün isə ən çox 85 mm Hg olmalıdır. Bu dəyərlər normal qan təzyiqi dəyərləri olaraq qəbul edilməkdədir. Sərhəddə normal dəyərlər isə sistolik qan təzyiqi üçün 130-139 mm Hg, diastolik qan təzyiqi üçün isə 85-89 mm Hg dır. Hipertansiyon sərhədi isə sistolik qan təzyiqi üçün 140 mm Hg, diastolik qan təzyiqi üçün isə 90 mm Hg dır.

Yuxu apnesi apne olaraq da bilinər. Yuxu zamanı tənəffüs duraklamalarından qaynaqlanan və yuxu nizamının pozulmasına səbəb olan əhəmiyyətli bir xəstəlik. Yuxu apnesi yuxuda hava axınının ən az 20 saniyə müddətində normal dəyərinin% 20inə və daha altına düşməsi ilə təyin oluna bilər. Yuxudakı tənəffüs dayanmalar nəticəsində qandakı oksigen miqdarı azalır və karbondioksid miqdarı artar.

Yuxu apnesi sinir sistemindəki bir problem və ya tənəffüs yollarındakı bir tıxanma səbəbiylə yuxu apnesi meydana gələ bilər. Bəzən də bu hər iki vəziyyət birlikdə olmaqdadır. Bu xəstəliyin qiymətləndirilməsində yalnız tənəffüsün dayanması apne deyil eyni zamanda tənəffüsün azalması hesaba qatılmaqdadır. Yüksək gurultulu xoruldama, yorğunluq, həddindən artıq əsəbilik, konsentrasiya pozuqluğu, səhər başağrısı kimi problemlər yuxu apnesinin nəticələri olaraq ortaya çıxa bilər. Xəstələrdə, xəstəliyin səviyyəsinə görə bu problemlərin biri, birdən çox ya da hamısı birdən görülə bilər.

Xəstəliyin Ciddiliyi

Çağımızın əhəmiyyətli narahatlıqlarından biri olaraq qəbul edilən yuxu apnesi, tədbir alınmadığı təqdirdə ölümlə nəticələnə. Xəstəliyin bu cür ciddi nəticələri olduğu cəmiyyət içində çox çox bilinməməkdədir. Bu xəstəliyə tutulan kəslərin böyük bir əksəriyyəti xəstəliyi farketmedikleri ya da əhəmiyyət vermədikləri üçün ümumiyyətlə həkimə gitmemektedir.

Tənəffüs dayanmaları (apne) və ya azalmalar (hipopne) gecə içində yüzlərlə dəfə tekrarlayabilmekte və bunların ancaq çox az bir qisimi xəstənin yaxınları tərəfindən müşahidə olunur. Bu səbəblərlə və doğuracağı nəticələr baxımından yuxu apnesi ekspertlər hiyləgər irəliləyən bir xəstəlik olaraq xarakterizə edilməkdədir.

Yuxu apnesi təcili müalicə tələb edən həyati bir xəstəlikdir. Zamanında müalicə edilə bilməzsə infarkt, iflic, iqtidarsızlıq (impotans), nizamsız ürək atışları kimi problemlərə gətirib çıxarar. Ayrıca qəzalara, iş verimsizliğine və ictimai problemlərə səbəb ola bilən gün içi həddindən artıq yuxu halına səbəb olur. Gündüz uykululuğun yol qəzalarına da gətirib çıxardığı edilən işlərlə göstərilmişdir.

Kimlərdə görüldüyü

Tibbən ciddi qəbul edilən yuxu apnesinin cəmiyyət içindəki məşhurluğu yüksəkdir. Yuxu apnesi hər nə qədər yetkinlərdə, kişilərdə, horlayanlarda, menopoza girmiş qadınlarda, yaşlılarda, və kilolularda daha tez görülməkdə isə də bu xəstəlik uşaqlarda, gənc qadınlarda və zəif insanlarda da təsbit edilir. Qısaca yuxu apnesi hər yaşda görülə bilən bir xəstəlikdir.

Qadınların ən az% 2ini və kişilərin% 4-ündə görülməkdədir. Bu rəqəmlər xəstəliyin ən az astma və şəkər xəstəliyi qədər məşhur olduğunu göstərməkdədir.

Uşaqlarda yuxu apnesi böyük bademciğe və genik ətinə bağlı olaraq müşahidə edilə bilər. Ayrıca; spirt və siqaret çəkənlərdə, səhv yuxu mövqesi, həddindən artıq kilolularda, alt çənəsi inkişaf geriliyi göstərənlərin, boyun yüksəkliyi qısa olanlarda, allergiya, anti histaminik, əzələ boşaldıcı və ya sakitləşdirici kimi dərman istifadə da yuxu apnesi görülmə riski yüksəkdir.

 Xəstəliyin simptomları 
Yuxu apnesi həyati səhiyyə problemlərə səbəb ola bilən ciddi bir xəstəlik olsa da yuxuapnesinin əlamətlərini xəstənin özünün farkedebilmesi olduqca çətindir. Xəstəümumiyyətlə yuxudakı normal olmayan vəziyyətlərdən, həyat yoldaşı və ya yaxınlarınınfarketmesiyle xəbərdar olur.
Nizamsız tənəffüs
Yuxu apnesinin ən əhəmiyyətli əlaməti gecə yuxusu zamanı ani tənəffüs dayanmalar, çox gurultulu horlamalar və daxili çekmelerdir. Bu tənəffüs nizamsızlıqları, çoxu adamda görülən yumşaq və yüngül pipilardan fərqlidir. Xoruldayan insanların çoxunda bu tip horlamalar daha çox arxa üstə uyğunlaşmaya əsnasında reallaşar. Yuxu apnesinin nəticəsi olaraq ortaya çıxan horlamalar isə hər cür mövqedə reallaşa bilər. Yuxu apnesi olan xəstə, əl qol hərəkətləri ilə narahat bir şəkildə yatmağa çalışır.
Yuxuda nəfəsin dayanması
Nizamsız tənəffüs bir çox insanda vəziyyətə bağlı olaraq yuxuya dalma, oyanma və ya yuxu görmə əsnasında görülə bilər. Digər bir tərəfdən yuxu apneli xəstələrdə tez-tez təkrarlanan uzun müddətli tənəffüs dayanmaları olmaqdadır. Bu tənəffüs dayanmalar yuxu apnesinin ən əhəmiyyətli əlamətlərindən biridir. Apneli xəstələrdə 10 saniyədən başlayaraq tənəffüs dayanmalar bir dəqiqədən çox vaxta qədər davam edə bilər. Yuxuları ərzində saatda 10-dan çox təkrarlayan, 10 saniyədən bir dəqiqəyə çatan nəfəs dayanmaları ilə boğulurcasına mübarizə edən kəslərdə yuxu və oksigen qeyri-kafiliyi ibarətdir. Bunların nəticəsi olaraq xəstələrdə böyük problemlərə rast gəlinir.
Gündüz həddindən artıq yuxu halı
Gecə yuxu keyfiyyətinin pozulması səbəbiylə gün ərzində özünü yorğun hiss edən xəstələrin kitab oxuyarkən ya da televiziya seyr edərkən uyuklamalar ola bilər. Bu xüsusilə vasitə istifadə xəstələr üçün əhəmiyyətlidir. Yuxu apne sindromu olan xəstələrin yol qəzası etmə riski normaldan 8 qat çoxdur. Bu da xəstələrdə inanılmaz dərəcə yorğunluğa səbəbindən konsentrə olamamaya səbəb olur.
Digər əlamətlər
Yuxu apnesi problemi yaşayan xəstələrdə; mədə yanması, qıçlarda qabarıqlıq, gecə ərzində sidiyə çıxma, yatarkən tərləmə və sinə təzyiqi kimi əlamətlər də görülə bilər.
Diaqnoz ve Mualice 

Yuxu apnesi əlamətlərini göstərən və bənzər şikayətlərə səbəb olan dəyişik yuxu pozuqluğu xəstəlikləri da vardır. Bu səbəblə yuxu apnesinin qəti diaqnozu və şiddətinin qiymətləndirilə bildikdə laboratoriyada edilən yuxu çalışması adı verilən inkişaf etmiş bir texnika ilə mümkündür. Yuxu laboratoriyalarında “poligrafik tədqiq” adı verilən araşdırmaların edilməsi lazımdır. Yuxu əsnasında bir çox xüsusiyyətin yazıldığı “poligrafik tədqiq”, beyin bölgələrinin fəaliyyətləri, yuxunun quruluşu və yuxu pozuqluqları haqqında sağlam və elmi məlumatlar verən müasir bir laboratoriya üsuludur.

Bu üsulla, tənəffüs hərəkətləri, yuxu əsnasında xəstənin oksigen miqdarı, ürək ritmi və EKQ qeydləri edilərək bunların bədən funksiyaları üzərindəki təsirləri araşdırılır.

Yuxu testlərindən sonra əldə edilən məlumatlar qiymətləndirilərək yuxu apnesinin var olub olmadığı varsa, şiddəti təyin nə cür bir müalicənin lazım olduğuna qərar verilir. Yuxu apnesi təsbit edilən xəstələrdə vaxt keçirmədən müalicəyə başlanması lazımdır.

Yuxu apnesinin diaqnozu qoyulan bəzi xəstələrin Qulaq-Burun-Boğaz mütəxəssisinin kontrolundan keçməsi mütəxəssislər tövsiyə edilir. Apne səbəbi anatomik bozukluklardan qaynaqlanırsa cərrahi üsullar, ağız içi protezler tətbiq. Yuxu apnesinin hələ dərmanla müalicəsi tapılmayıb.

Çox yuxu apnesi hadisələrinin müalicəsində, xəstənin yuxu sırasındakı solunumuna köməkçi olan cihazlar istifadə. Bu cihazlardan bəziləri bunlardır:

Xüsusilə tıxayıcı apne ən təsirli müalicəsi CPAP (Continious Positive Airway Pressure) (Davamlı Pozitif Hava Yolu təzyiqi) qurğusundan tətbiq olunmasıyla olur. Bu cihazın istifadə edilməsindəki məqsəd xəstəyə davamlı və sabit olaraq hava təzyiqi tətbiq yuxu əsnasında bağlanan üst hava yollarını açıq tutmaqdır. CPAP cihazı xəstənin burnuna yerləşdirilən ya da burun və ağızı tamamilə içinə alan, yumşaq silikon bir maska ​​və bunu cihaza birləşdirən Xortumdan ibarətdir. Yüngül və orta şiddətli hadisələrin müalicəsində istifadə bu cihazın müsbət təsiri bir neçə gün içində görülür.
Tıxayıcı yuxu apnesinin daha ağır olan hadisələrində həm nəfəs alma həm də nəfəs vermə vəziyyətlərinə görə xüsusi olaraq hava təzyiqini nizamlayan BIPAP® (Bi-level Positive Airway Pressure) və ya VPAP ™ (Variable Positive Airway Pressure) cihazları istifadə. Bu cihazlar mürəkkəb yuxu apnesinin yüngül hadisələrinin müalicəsində də müvəffəqiyyətli nəticələr verməkdədirlər.
Mürəkkəb və mərkəzi tipdəki yuxu apnesi müalicəsində, xüsusilə vəziyyəti ağır olan xəstələrdə, yuxu əsnasında nəfəs alış-verişi müxtəlif dəyişik üsullarla təşkil APAP (Automatic Positive Airway Pressure), xPAP ST (Spontaneous Time) və ya ASV (Adaptive servo-Ventilation) cihazları istifadə edilməkdədir.

Növləri

Yuxu apnesinin üç təməl növü vardır. Tıxayıcı tərzdə olan, mərkəzi yəni beyindəki tənəffüs mərkəzinə bağlı olan və bu ikisinin qarışığı. Araşdırmalara görə təxminən xəstələrin% 84’ünde tıxayıcı yuxu apnesi,% 1-də mərkəzi yuxu apnesi və% 15’inde mürəkkəb yuxu apnesi görünməkdədir.

Tıxayıcı yuxu apnesi (Obstructive Apnea)

Tıxayıcı tipdə yuxu apnesi boğazdakı əzələlərin havanın keçəcəyi sahəsi bağlayacaq şəkildə boşalması nəticəsində meydana gələr. Bu əzələlər yumşaq damağa, kiçik dilə, yutağa və dilə aiddir. Bu əzələlər boşaldığını nəfəs alma zamanı hava yolu daralar və bir müddət üçün tənəffüs durur. Bunun nəticəsində qandakı oksigen miqdarı azalır, beyin bu azalmanı hisslər və yuxu dərinliyini azaldaraq ya da adamı oyandıraraq hava yolunun təkrar açılmasını təmin etməyə çalışır. Yuxu dərinliyinin azalmasını taxıban bəzi kəslərdə bir iki qısa nəfəs alma ilə, bəzi kəslərdə isə şiddətli xoruldama və udqunma səsləri ilə tənəffüs yenidən başlayacaq. Bu dərəcədə yuxu apnesi olduğunda dərin yuxuya keçmək heç mümkün olmaz, adam bütün yuxusunu tənəffüs səyi içində keçirər və gündüz uyğunlaşmaya ehtiyacı duyar. Yuxu apnesi olan kəslər ümumiyyətlə yuxularının bölündüyünü fərqində deyil və yaxşı yatdıqlarını zənn edərlər.

Mərkəzi yuxu apnesi (Central Apnea)

Mərkəzi tipdə yuxu apnesi çox daha nadir görülər və beyinin tənəffüsü idarə edən əzələlərə doğru siqnallar göndərməməsi nəticəsində ortaya çıxar. Qanda karbondioksidin artması və oksigenin azalması nəticəsində kişi oyanar. Mərkəzi tipdə yuxu apnesi olan xəstələr oyanma dövrlərini tıxayıcı yuxu apnesi olan kəslərə görə daha çox xatırlayırlar.

Mürəkkəb yuxu apnesi (Complex-mixed Apnea)

Mürəkkəb yuxu apnesi olan xəstələrdə apne əvvəl tıxayıcı yuxu apnesi əlamətləri göstərir. Xəstə saatda təxminən 20 ilə 30 arası tıxanma yaşar. Tıxayıcı tipdəki apne müalicəsindən sonra xəstəlik mərkəzi yuxu apnesi əlamətlərini daha diqqətə çarpan olaraq göstərir. Bir başqa deyişlə, tıxayıcı tipdəki yuxu apnesinde tətbiq olunan tənəffüs yoluna təzyiqli hava verən müalicə üsulu CPAP (Continuous Positive Airway Pressure) mürəkkəb yuxu apnesini tam olaraq müalicə edə bilmir. CPAP cihazı ilə müalicələrinə başlanılan xəstələrdə tıxanmalar kəsilsə də yuxularında düzgün nəfəs ala bilməmə problemləri davam etməkdə bu səfər mərkəzi yuxu apnesinin əlamətlərini göstərməkdədirlər.Bu apne növü uzun illərdir müşahidə edilməkdə isə də son illərdə mütəxəssislər tərəfində ayrı bir növ olaraq təsnif edilmişdir.

Təsir və nəticələri
Yüksək təzyiq: Yuxu apnesi yüksək təzyiq üçün tək başına müstəqil bir risk faktorudur.
Gurultulu xoruldama: Üst tənəffüs yolunun ümumiyyətlə dil arxasındakı sahədə daralması nəticəsində, daralma ilə mütənasib olaraq xoruldama artar. Hər xoruldayan adamda yuxu apnesi yoxdur lakin xoruldama nizamsız, zaman zaman da tənəffüs çətinliyi ilə birlikdə olmaktaysa adamda apne olma ehtimalı vardır və mütəxəssis fikiri mütləq alınmalıdır.
Ürək böyüməsi və ürək atımında qanun pozuntuları: Xüsusilə irəli yaşlarda ürək ritmindeki qanun pozuntuları ani ürək dayanmalarına da yol açaraq, yuxuda ani ölümlərə səbəb olmaqdadır.
Tez-tez sidiyə çıxma
Yuxuda həddindən artıq tərləmə
Yuxusuzluq və narahat yuxu
Səhərlər yorğun qalxma, gün içində yorğunluq halı və mürgüləmə: Xəstələrdə yorğunluq bütün gün davam etməkdə, xəstələrin çoxu zaman fürsət tapdıqca yatmaqda ya da uyuklamaktadır. Irəli səviyyədə yuxu apnesi olan xəstələrin trafikdə qırmızı işıqda qısa davamlı uyukladıkları hesabat edilmişdir.
Həddindən artıq və sürətli kilo almaq: Yuxu apnesine bağlı olaraq geceboyu tam dinlenemeyen kəslərin gün içində Maddələr mübadilələrisi olduqca aşağı yavaşlatır. Bu da xəstələrin daha az enerji xərcləmələrinə və kilo almalarına səbəb olur. Yuxu apnesi olan xəstələr kilo verməkdə çox çətinlik çəkirlər.
Konsentrasiya çətinliyi: Gündüz yuxulu olma vəziyyətinin və konsentrasiya əskikliyinin trafik və iş qəzalarına da gətirib çıxardığı edilən işlərlə göstərilmişdir.
Depressiya və davranış pozuqluqları
Cinsi istəksizlik, çatışmazlıq, testosteron hormonunun azalması və buna bağlı olaraq sümük əriməsi
Sabah baş ağrısı və ağız quruluğu
mədə yanması
uşaqlarda hiperaktividə
İnsulin müqaviməti: Yuxu apnesi olan xəstələr diyabet inkişaf etdirməyə daha uyğundurlar.
İflic və infarkt nisbətləri bu xəstələrdə daha yüksəkdir. Uzun dövrdə bu xəstəlik, ürək böhranı, beyin və damar tıkanıkları nəticəsində iflic kimi ciddi problemlərə yol açmakdadır.
Ağciyər yüksək təzyiq: Bu xəstələrdə ağciyər damarlarında da yüksək təzyiq ola bilər.

Zob, tiroid vəzinin böyüməsidir. Zob olan bir adamın tiroit hormonu səviyyəsi normal ola biləcəyi kimi, ehtiyacdan yüksək (hipertiroidzm) ya da az (hipotroidizm) nisbətdə tiroid hormonu istehsal edilə bilər.

Boynun alt qisimində (adem almazının altında) olan, kəpənək şəklindəki tiroid bezi normaldan çox böyüsə adam guatr xəstəliyi var deməkdir.Zob ümumiyyətlə ağrılı bir sağlamlıq problemi olmamaqla birlikdə, həddindən artıq böyüyən tiriod bezi udqunmağı çətinləşdirə və öskürəyə səbəb ola bilər. Bəzi xəstələrdə zob gündəlik həyatı təsir və tiroid bezindeki şişlik çöldən baxıldığında fərq edilməz.

Tiroid bezi çox çox böyüsə, boyunda meydana gələn şişlik bariz şəkildə zoba işarə edər. Ancaq bəzi vəziyyətlərdə zob əlamətləri yalnız baş ağrısı ya da səbəbsiz qaşıntı ola bilər. Hətta bəzi zob xəstələrində heç bir əlamət görülmemektedir.
Yenə də ən sıx görülən zob əlaməti tiroid bezinin şişmesidir. Vəzin böyüməsi səbəbiylə, boyun bölgəsində birdən meydana gələn şişlik və ya şişliklər meydana gələ bilər.Bu şişliklər dəri səthində diqqətə çarpandır və təraş olarkən, makiyaj edərkən fərq edə bilərsiniz. Şişin ölçüləri, kiçik bir şişlikten, boynun alt bölgəsinin tamamilə şişməsinə qədər değişebilmektedir.

Nadir hallarda, həddindən artıq şişən tiroid bezi nəfəs borusuna təzyiq edərək nəfəs alıb verməyi çətinləşdirə bilər. Oxşar təzyiq nəticəsində öskürək, xırıltılı nəfəs alıb vermə və udqunma çətinliyi meydana gələ bilər.Ancaq bu həddindən artıq vəziyyətlər əvvəlində, şişkinliyi fərq edərək bir mütəxəssisə getmə ehtiyacı eşidərsiniz və həkiminiz tiroid bezinin bu təhlükəli vəziyyətlərə gətirib çıxarmaması üçün lazım olan müdaxiləni edəcək.Yenə zob səbəbiylə həddindən artıq şişən tiroid bezi boyun bölgəsində olan damarlara təzyiq edə bilər və qan axışını azalda bilər. Bu vəziyyətdə oksigen azlığından ötəri baş gicəllənməsi yaşaya bilərsiniz.Digər İfadə olunar: Zobu digər əlamətləri arasında; ürək döyüntüsü, gözlərin şişməsi, titrəmə, ishal, mədə bulanması, qusma, tərləmə var.

Zob Diaqnozu Necə Olar?

Doktor fiziki müayinə əsnasında, barmaq uclarıyla boyun bölgəsini nəzarət edər. Bu müayinə zamanı şişən tiroit bezi müəyyən edilə bilər.
Elle hissedilemeyen zob üçün və tiroit hormonu istehsalının nə səviyyədə olduğunu müəyyən etmək üçün qan testi edilər.
Tiroid bezində meydana gələn şişlikte və ətrafında xərçəngli bir şiş olub olmadığının təyin üçün tiroit daraması və tiroidin ultrason filmi istifadə edilər.
Bu film və axtarışda nodüller olsa bu nodüllerde nümunə alınaraq (biyopsi) laboratoriya mühitində araşdırılar və tiroit xərçəngi axtarılar.

Zob Niyə Meydana gəlir?

Fərqli guatr növləri fərqli səbəblərlə meydana gələ bilməkdədir.

Sadə Guatr (Endemik): sadə guatr, hər hansı bir səbəbə bağlı olmadan ya da tiroid bezinin kafi miqdarda tiroid hormonu çıxara bilməməsi səbəbiylə görülə bilər. Tiroid bezi bədənin ehtiyac duyduğu hormonu çıxara bilmək üçün böyüməyə başlayır.
Sadə zob digər adıyla “endemik zob” qadınlarda, 40 yaş üzəri qadın və kişilərdə, ailəsində zob problemi olan insanlarda ən çox görülən zob növüdür.Bəzi dərmanların (litium və ya aminoglutethimide kimi) uzun davamlı istifadəsinin da zoba yol açdığı bilinməkdədir.

Toksik Nodüler Zob: Bu zobtüründe böyüyən tiroid bezi üzərində yumru nodüller görülər. Bu nodüller gərəyindən çox tiroid hormonu çıxarılmasına yol açar. Zobu ola biləcək səbəblərini bu şəkildə sıralaya bilərik;

Yod baxımından qeyri-kafi Bəslənmə: Zob, kafi miqdarda yod olmayan ərazilərdə daha tez görülməkdədir. Bəzi ölkələrdə yod əskikliyi guatr başlıca səbəbidir.

Dəniz və torpaqda olan və istehlak dəniz məhsulları, tərəvəz və süd məhsullarıyla alınan yod kiçildiyini tiroid vəzinin hormon istehsalı azalır.

1990-cı illərdə yod əskikliyini önləmək üçün ABŞ və İngiltərədə süfrə tuzlarına yod möhkəmlətməsi edilməyə başlanmışdır. Ancaq çox yod istehlak etmənin də zob riskini yüksəltdiyi unudulmamalıdır.

Yaş: 40 yaş üzəri yetkinlərdə zob riski artmaqdadır.

Cins: Qadınlar kişilərə görə zoba daha uyğundur.
İmmunitet sistemi: İmmunitet sistemi problemləri yaşayanlar və ya yaşamış olanların guatr riski daha yüksəkdir.

Hamiləlik və Menopoz: Hamiləlikdə və menopoz dövründə zob riski yüksəlməkdədir.

Bəzi dermanlar: Lityum, antiretrovirals, immünsüpresifler, amiodaron (ürək dərmanı) kimi dərmanlar zob riskini yüksəldir.

Radiasiya: Boyun və sinə bölgəsi radiasiyaya məruz qalan (məsələn radioterapiya səbəbiylə) kəslərdə zob daha sıx görülər.

Hipertiroid: Tiroid bezi həddindən artıq aktiv isə bez genişlənə.

Hipotiroid: Bədənin ehtiyac duyduğu tiroid hormonu kafi miqdarda üretilemiyorsa, tiroid bezi tələbə cavab verə bilmək üçün inkişaf edə bilər.

Siqaret: Edilən araşdırmalar siqaret istifadə edən və yod çatışmazlığı yaşayanların zob riskinin əhəmiyyətli nisbətdə artdığını ortaya qoymaqdadır.

Bəzi İnfeksiyalar: Bəzi parazit və bakteriyaların guatr meydana gəlmə riskini artırmaqdadır.

Bəzi yeməklər: Yer fındığı, soya paxlası, tofu və ispanaq kimi qidalar bəzi kəslərdə zob riskini yüksəldir.

Nə Qədər Yod istehlak edilməli?

Aşağıda, ABŞ Səhiyyə Nazirliyinin yaş aralıklarına görə istehlak edilməsini təklif etdiyi yod miqdarlarını tapa bilərsiniz.

0-6 Ay Arası: 110 mcg
7-12 Ay Arası: 130 mcg
1-8 yaş arası: 90 mcg
9-13 yaş arası: 120 mcg
14-18 Yaş Arası: 150 mcg
18 Yaş Üzəri: 150 mcg
Hamiləlik dövrü: 220 mcg
Əmizdirmə dövrü: 290 mcg
Yod Baxımından Zəngin Foods
Dəniz Məhsulları: Balıq, dəniz yosunu, krevet.

Süd Məhsulları: Süd, qatıq, pendir.

Meyvə və Tərəvəzlər: Meyvə və tərəvəzlərin nə qədər yod ehtiva etdiyi yetiştirildikleri torpaqdakı yod miqdarına bağlıdır.

Yodlu Duz: Marketlərdə yodlu duz tapa bilərsiniz.

Zob Müalicəsi Necə Olar?

Tiroid bezinin böyüklüyünə və tiroid hormonu səviyyəsinə görə fərqli müalicə üsulları tətbiq. Tiroid bezinin hormon müalicəsiylə kiçilməsi üçün bəzi dərmanlar var.

Yod çatışmazlığı səbəbiylə ibarət olan zob müalicəsində yod və kalium möhkəmlətməsi edilə bilər.

Tiroid bezinin kiçildilməsinə istiqamətli olaraq radioaktiv yod müalicəsi istifadə edilə bilər. Bu üsul tiroid bezinin həddindən artıq hormon çıxardığı hallarda seçilməkdədir.

Dərmanlarla küçültülemeyen tiroid bezi irəliləyən mərhələlərdə tiroidektomi adı verilən əməliyyatla çıxarıla bilər.

 

Xalq arasında gece yanığı olaraq bilinən Zona; Sinir Ucu İltahabıdır.

Zonaya səbəb olan suçiçeği xəstəliyi virusudur. Cinayət çiçəyi əksəriyyətlə uşaqlıq dövründə keçirilən və tənəffüs yoluyla bulaşan bir xəstəlikdir. Su çiçəyi və səhhəti düzəldikdən sonra xəstəliyə səbəb olan virus bədəndən tamamilə yox olmaz və bəzi sərhəd içində yerləşərək yatar vəziyyətdə qalar. Uzun illər boyunca heç bir problem yaratmaz. Ancaq bəzi kəslərdə Bədənin müqavimətinin azaldığı vəziyyətlərdə yatan bu virus oyanar. Yerləşdiyi sinirin içində çoxalar və sinir uclarına, sinirin dağıldığı dəri bölgəsinə gələrək ağrı və dəri döküntüsüyle seyr Zona xəstəliyini meydana gətirər.

Bədənin zəif düşməsinə gətirib çıxaran səbəblər; bəzi infeksiyalar, yorğunluq, yuxusuzluq, rejimsiz bəslənmə, həddindən artıq kilo itkisi, stress, alınan bəzi dərmanlar, xərçəng kimi xəstəliklər sıralana bilər. Zona uşaqlar da daxil olmaq üzrə hər yaşda görülər. Ancaq 50 yaşın üzərində, yaşlılarda, başqa xəstəliyi olanlarda daha ağır seyr edər. Zona ağrı və dəri döküntüsüyle seyr edən bir xəstəlikdir. Bu iki əlamət də bütün bədəndə deyil yalnız sinirin olduğu sahədə görülər.

Zona da üz, saçlı dəri, gövdə, qol və qıçlar kimi bədənin hər hansı bir bölgəsində sinirlər tutula bilər. Bununla birlikdə ən sıx tutulan bölgə sinə bölgəsidir. Ağrı və səfeh bədənin sağ ya da sol olmaq üzrə bir yarısında bir qurşaq tərzində yerləşər. Ağrı, dəri döküntüsünden əvvəl ortaya çıxa bilər. Xəstələr ağrını yanma, döyünmə, batma, bıçaq batması, tingling, uyğunlaşma şəklində hiss edər. Ağrının ardından dəridə bir qızartı və üzərində yerləşmiş su dolu qabarcıqlar ortaya çıxar. 3-4 həftə içində bunlar quruyar və kabuklanarak yaxşılaşar. Ağrı bu dövrdə davam edər və döküntünün iyileşmesiyle itər. Ancaq bəzən, xüsusilə də yaşlı insanlarda ağrı döküntünün yaxşılaşmasını sonra da davam edər.

Zona müalicəsində istirahət əhəmiyyətlidir. Dəri töküntüsü üçün yaş dressings və quruducu ointments faydalıdır. Vitaminlər, ağrı kəsicilər və virusun çoxalmasının dayandıran bəzi dərmanlar da müalicədə istifadə edilməkdədir. Ağrının inadçı olduğu hadisələrdə antidepresanlar, sinir Yolu kimi üsullardan istifadə edə bilər.

Faktoru varicella zoster virusu olan bir infeksiya xəstəliyidir. Virusun, onurğa iliyi arxa köklərinə yerləşdiyi və bir səbəblə aktiv hala keçərək, əlamətləri ortaya çıxardığı qəbul edilməkdədir. Virus illər ərzində heç bir əlamət ortaya çıxarmadan səssizcə qala bilər.

Meydana gələn şikayətlər, hansı sinirin kökünün təsirləndiyini bağlıdır. Təsirlənən sinirin yayıldığı bölgədə bəzən qaşınma ilə başlayan və yüngül ağrı edən bəzən də çox şiddətli ağrı meydana gətirən (kozalji tipində yanıcı ağrılar) qabarcıqlar görülür. Bu qabarcıqlar ümumiyyətlə kiçik qruplar halında (3-5 dənə bir arada) tapılar. Bəzən çox sayda bubble olarkən, bəzən də az sayda bubble tapılar. Ən tez olaraq qabırğalar arası sinirlər tutulur.

Qabarcıqlar bədənin bir yarısında qalar, orta xətti keçməz. Ümumiyyətlə 1-3 həftədə qabarcıqlar itər, ancaq qabarcıqların yerində yüngül tünd rəngli ləkələr qalır. Bu ləkələrə basdırınca, bir neçə dəqiqə davam edən şiddətli ağrılar meydana gəlir. Bu ağrılar aylarla və ya illərlə davam edə bilər (bu vəziyyətə post-Herpetik nevralji adı verilir). Əgər baş sinirlərini bəziləri tutulsa müvəqqəti üz iflici, qulaq problemləri, göz problemləri görülə bilər.

Lenfoma xəstələrində bütün bədəni tutan məşhur zona görülə bilər. Qabarcıqların üzərinə talk pudrası və pomat (oxyde zinc) sürülərək ağrı və qaşınma azaldıla bilər. Bunlar həmçinin qabarcıqların ətrafında meydana gələ biləcək digər infeksiyaları qarşısını alır. B vitamini faydalı ola bilər. Ağrı çox şiddətli deyilsə aspirin, parasetamol kimi ağrı kəsicilər kafi ola bilər, ancaq çox şiddətli ağrılarda inyeksiya növü ağrı kəsicilər tələb olunur. Ağır xəstələrdə kortikosteroid verilməlidir, bununla birlikdə antibiotik də istifadə edilməlidir. Kozalji tipində yanıcı ağrısı olanlarda sinirləri bloka edici dərmanlar verilir, bu cür dərmanların ürək xəstəliyi olanlarda istifadə edilməməsi lazım ola bilər, xüsusilə tac ürək çatmazlığı olanlarda istifadə edilməməlidir. Ağır xəstələrdə və qabarcıqların və ağrıların məşhur olduğu vəziyyətlərdə antiviral (viruslara qarşı təsirli) dərmanlar istifadə oluna bilər. Post-Herpetik nevralji dövründə; ümumiyyətlə, yuxarıda sayılan dərmanlar faydalı olmaz. Ümumiyyətlə antidepresan kimi psixiatrik dərmanlar istifadə edilir.


1 15 16 17

    Turkish Medical Centers © 2012 - 2019 Turkiye Xestexanalari.